Dini nikah, halk arasında “imam nikahı” olarak bilinir ve dini kurallara göre yapılan evlilik törenidir. Türk Medeni Kanunu’na göre hukuki geçerliliği yoktur; yani tek başına evlilik oluşturmaz. TMK madde 143’e göre: “Evlenmenin geçerli olması dini törenin yapılmasına bağlı değildir.” Aynı maddede, resmi nikah yapılmadan dini tören yapılamaz hükmü yer alır.

Hukuki Sonuçlar

Sadece dini nikahla evlenen çiftler, eş statüsü kazanmaz. Bu nedenle miras, nafaka, velayet gibi haklardan yararlanamazlar. Resmi nikah yapılmadan dini nikah kıymak, artık cezai yaptırıma tabi değildir; ancak hukuki koruma sağlamaz. Dini nikah, bireylerin inançlarına göre anlam taşıyan bir tören olsa da, hukuken geçerli bir evlilik için resmi nikah şarttır. Dini tören, ancak resmi nikah sonrası yapılabilir.

• Miras paylaşımında sağ kalan eş dini nikahlı ise mirastan yararlanma durumu hakkında.

Türkiye’de miras hukuku, resmi nikahın varlığına göre sağ kalan eşin miras payını belirler. Resmi nikahı olmayan dini nikahlı eşler, yasal mirasçı olarak kabul edilmezler ve mirastan pay alamazlar. Bu durum, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 499. maddesi ile düzenlenmiştir. Eğer miras bırakanın altsoyu varsa (çocukları, torunları vb.), sağ kalan eş mirasın dörtte birine; miras bırakanın ana ve babası ile birlikte mirasçı olursa mirasın yarısına; büyükanne, büyükbaba ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte üçüne; eğer bu akrabalar yoksa mirasın tamamına hak kazanır.

Özetle, dini nikahlı eşin miras hukukundaki konumu, resmi nikahlı eşlere göre oldukça farklıdır ve miras payı alma hakkı bulunmamaktadır. Bu hem miras bırakanın hem de sağ kalan eşin haklarını korumak için önemli bir ayrımdır ve miras planlaması yapılırken dikkate alınması gereken bir husustur.

• Peki dini nikahlı eşin miras hakkını sağlayan herhangi bir düzenleme yok mu?

Türkiye’de, resmi nikah olmadan yalnızca dini nikahla birliktelik yaşayan eşler, yasal mirasçı olarak kabul edilmezler. Ancak, miras bırakan kişi vasiyetname düzenleyerek dini nikahlı eşini mirastan yararlandırabilir. Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının dağıtımını kendi isteğine göre düzenlemesine olanak tanır ve bu sayede dini nikahlı eş de miras payı alabilir. Vasiyetname, yazılı veya resmi şekilde düzenlenebilir ve kanunda belirtilen şartlar altında sözlü olarak da yapılabilir. Özetle, dini nikahlı eşin mirastan yararlanması, miras bırakanın vasiyetnamesi ile mümkün olabilir.

• Dini nikahlı eşe vasiyetname ile miras bırakılmak istenirse bu durumda saklı paylı mirasçıların durumu ne olur?

Vasiyetname ile miras bırakmak özgürlük gibi görünse de, saklı paylı mirasçılar bu özgürlüğün sınırlarını çizer. Özetle:

Dini nikahlı eş, yasal mirasçı değildir; bu nedenle ancak vasiyetnameyle atanmış mirasçı olabilir. Miras bırakan, malvarlığının bir kısmını dini nikahlı eşe vasiyet edebilir.

Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?

• Altsoy (çocuklar, torunlar)
• Anne ve baba
• Resmi nikahlı sağ kalan eş

Saklı paylı mirasçılar, kendilerine tanınan asgari miras oranı üzerinde vasiyetnameyle tasarruf yapılamaz. Miras bırakan, saklı payları ihlal ederse, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açarak bu tasarrufu azaltabilir. Örnek Durum Diyelim ki bir kişi, sadece dini nikahlı bir eşle yaşıyor ve çocukları var. Bu kişi, tüm malvarlığını dini nikahlı eşe bırakmak isterse:

• Çocuklar saklı paylı mirasçı olduğundan, vasiyetnameyle tüm miras dini nikahlı eşe bırakılamaz.
• Ancak saklı pay dışındaki kısım dini nikahlı eşe bırakılabilir.

Sonuç Dini nikahlı eşe miras bırakmak mümkündür ama saklı paylı mirasçıların hakları sınır koyar. Bu nedenle vasiyetname düzenlerken hem şekil şartlarına hem de saklı paylara dikkat etmek gerekir.

Örnek 1: Miras Bırakanın 2 Çocuğu Var

• Malvarlığı: 600.000 TL
• Saklı pay oranı: Altsoy için ½
• Her çocuğun saklı payı: 150.000 TL (toplam 300.000 TL)
• Geriye kalan 300.000 TL üzerinde miras bırakan tasarruf edebilir.
• Dini nikahlı eşe vasiyetnameyle en fazla 300.000 TL bırakılabilir.

Örnek 2: Miras Bırakanın Anne-Babası Hayatta

• Malvarlığı: 400.000 TL
• Saklı pay oranı: Anne ve baba için ¼
• Her biri için saklı pay: 50.000 TL (toplam 100.000 TL)
• Geriye kalan 300.000 TL dini nikahlı eşe vasiyet edilebilir.

Örnek 3: Hiçbir Saklı Paylı Mirasçı Yok

• Malvarlığı: 1.000.000 TL
• Miras bırakanın ne altsoyu ne anne-babası var.
• Bu durumda tam tasarruf serbestliği vardır.
• Dini nikahlı eşe tüm malvarlığı vasiyet edilebilir.

Örnek 4: Hem Çocuklar Hem Resmi Nikahlı Eş Var

• Malvarlığı: 800.000 TL
• Saklı paylar:
  • Çocuklar için: ½ oranında (örneğin 2 çocuk → her biri 200.000 TL)
  • Resmi eş için: Yasal miras payının tamamı → 200.000 TL
• Toplam saklı pay: 600.000 TL
• Dini nikahlı eşe vasiyet edilebilecek maksimum tutar: 200.000 TL

Özetle dini nikahlı eşe miras bırakmak istiyorsan, saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal etmemek şartıyla bu mümkündür. Aksi durumda, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açarak vasiyet edilen miktarı azaltabilir.

• Tenkis davası nedir? Nasıl açılır?

Miras bırakanın, saklı payları aşan şekilde malvarlığını vasiyetnameyle veya bağış yoluyla başkalarına bırakması gerekir. Saklı paylı mirasçı, bu durumda tenkis davası açma hakkı kazanır. Hak düşürücü süre: Mirasın açıldığını ve saklı payın zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl. Her hâlükârda mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde dava açılmalıdır.

Dava Dilekçesinde:

Davacı ve davalı bilgileri, miras bırakanın kimliği ve ölüm tarihi, saklı payın nasıl zedelendiği, talep edilen tenkis miktarı, dayanılan kanun maddeleri (TMK 560 ve devamı) yer alır. Öte yandan nüfus kayıt örneği, veraset belgesi, vasiyetname-bağış belgeleri, tapu kayıtları ve banka dökümleri gibi malvarlığına dair belgeler mahkeme tarafından istenecektir. Miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkiliyken görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.

Dava Süreci ve İspat

Mahkeme, mirasın toplam değerini ve saklı pay oranlarını bilirkişi ile hesaplatır. Davacı, saklı payın zedelendiğini ispat etmekle yükümlüdür. Mahkeme, tenkis miktarını belirleyerek karar verir.

Kararın Uygulanması

Mahkeme kararıyla saklı pay ihlali varsa, fazla verilen kısım geri alınır. Bu kısım, saklı paylı mirasçılara dağıtılır.